Nhặt bạch quả mùa thu -Ara Phát-

Nhặt bạch quả mùa thu – Ara Phat

Vừa vào đầu thu ,không những là mùa của lá vàng ,mùa để dạo chơi dưới các tàn cây, ngắm cảnh vật thơ mộng mà còn là mùa để đi nhặt những hạt rụng bên đường ,nào là hạt chataigne ( hạt dẻ), noix( óc chó) năm nay hắn còn phát hiện ra một thứ mà hàng năm không để ý đến ;  cây bạch quả , hay còn gọi là cây ngân hạnh, chữ này có phần đúng hơn nhưng ở VN chưa quen nhiều với tên này ,ngân quả hay ngân hạnh,người Hoa đọc là « yinxing » yín có nghĩa là bạc, còn chữ  xing có nghĩa là quả hạnh (quả mơ) . Vì vậy khi gom hai chữ yínxìng người Pháp gọi là  » abricot d’argent » , nhìn những quả ngân hạnh trên cành cây giống như những đồng tiền . Cây này có tên khoa học là Ginkgo biloba là loài cây thân gỗ duy nhất còn sinh tồn trong chi Ginkgo, họ Ginkgoaceae.

cây bạch quả (Ginkgo biloba)

Một nhánh bạch quả đầy trái chỉ cần gió thổi là thi nhau rơi rụng (photo Ara).

Photo internet

Trong mùa thu, lá đổi màu thành vàng sáng và sau đó rụng, màu vàng thật rực rỡ và đẹp mắt các lá vàng trụ lại trên cành có đến nửa tháng ; cũng vì màu sắc lộng lẫy vào mùa thu và cách đơm cành đẹp mắt nên cây được trồng nhiều trên đường phố ở Nhật và Đại Hàn.

Photo internet

   Sự kết hợp giữa khả năng kháng chịu sâu bệnh, gỗ có sức đề kháng mối mọt và khả năng sinh ra các chồi và rễ khí làm cho bạch quả có khả năng trường thọ .

Chung quanh khu vực Angleur hắn ở , có đến gần chục cây ngân hạnh này , cây đực cũng có mà cây cái cũng có. Gọi là cây đực vì cành lá xum xuê , bề thế , vươn cao nhưng không cho quả , có lẽ vì không phải mang nặng đẻ đau nên giống đực nào cũng có phần đẹp hơn giống cái.

Cây ngân hạnh đực bên phải , cây cái bên trái đang cho quả (photo Ara).

Cũng xem nhiều bài viết nói về loại cây ngân hạnh (bạch quả) này , ít ai nói rõ được cách phân biệt được giữa cây ngân hạnh (bạch quả) đực và cây ngân hạnh (bạch quả) cái , ngay cả những người trồng cây xanh của thành phố , hỏi họ , họ cũng trả lời là đến khi cây trưởng thành mới biết khi có quả hay không , mà đa số người ta thích trồng cây đực vì sạch đường phố vào mùa quả rụng , lại không bị mùi hương khó chịu.

   Mùa thu năm nay vợ chồng hắn còn có thêm cái thú đi nhặt quả ngân hạnh (bạch quả) này  đem về bỏ lớp thịt còn lại hạt trắng phau mà chúng ta thường gọi là hạt bạch quả , cũng vì đi nhặt ngân hạnh hắn khám phá ra một điều là nhìn lên cây biết ngay cây đực hay cây cái dù đã ra quả hay chưa , hắn chia xẻ với các bạn  .

    Tuy xem nhiều bài nói về cách phân biệt cây đực cây cái ,ít có bài nói rõ ràng chỉ biết chung chung là cấu tạo sinh học cây ngân hạnh có lá hình rẽ quạt , hình chụp là như vậy , nhưng khi hắn nhặt hai tấm lá của một cây có quả và một cây chưa thấy quả (chưa dám kết luận là cây đực) đem so sánh , một lúc sau hắn khám phá ra

Từ ngoài nhìn vào : So sánh lá cây cái bên trái và lá cây đực bên phải « nam tả nữ hữu » (photo Ara)

và chắc chắn bây giờ khi nhìn vào một cây là có kết luận , có thể nói chính xác 90%, khi đưa hai tấm ảnh hắn chụp lên cho các bạn quan sát và nói vui với vợ hắn là  » em thấy không ,hai chiếc lá cùng gọi là rẽ quạt nhưng anh gọi chiếc lá cây cái này giống cái váy (jupe )

Các bạn nhìn thấy lá của cây ngân hạnh (bạch quả) cái có dạng như cái váy phụ nữ (photo Ara) .

Cây ngân hạnh(bạch quả) cái (photo Ara)

còn chiếc lá của cây không ra quả có một khía sâu giữa rãnh quạt nhìn giống như hai ống quần chiếc quần « xà lỏn » . Sau khi quan sát lại tất cả các cây có quả và cây chưa có quả , chính xác mặc váy là « cái bướm  » còn « thằng cu » mặc quần xà lỏn chạy long nhong chắc tới tết Congo mới có hoa có quả.

Lá cây ngân hạnh (bạch quả) « đực« (photo Ara) .

Lá cây ngân hạnh (bạch quả) đực có rãnh ở giữa tạo thành 2 ống quần « xà lỏn », cây được trồng nơi Château Peralta chỉ cách nhà hắn độ 300m, thân cây cũng một vòng tay ôm. (photo Ara) .

Các bạn thử nghiệm lại xem có đúng như vậy không , nếu bạn ở Montréal , Toronto ,hay Philadelphia là những nơi có nhiếu cây bạch quả. .

 Trong lớp vỏ thịt phía ngoài cùng của quả ngân hạnh (bạch quả) có chứa chất hóa học mang tên axit butanoic. Chính thành phần này đã khiến cho quả ngân hạnh nhiều người cho là có mùi giống như mùi bơ thiu .

 Hắn cũng nhận thấy là mùi ngai ngái , nồng nồng trong lần đầu đi nhặt quả ngân hạnh, nhưng đâu quá đáng như mùi bơ thiu , vì có mang chất axit nên chua nồng mùi dấm kỹ nghệ nồng độ cao  mà thôi, khởi đầu hắn còn mang găng tay mỏng nhặt hay lấy que xiên bỏ vào túi xách ,nhưng mấy lần sau nhặt bằng tay cho nhanh ,như là có đường có mât dính vào các ngón tay nhưng đi rửa là hết, còn hạt bạch quả làm sạch chỉ còn mùi dấm chua thoang thoảng đến lúc khô cũng chẳng còn mùi. Hạt này còn có vỏ cứng bọc , khi nào làm thức ăn ngâm nước bóp là vỡ lấy nhân bên trong. Ngày trước chạy ra khu ngã sáu Saigon ban đêm , ăn ly « sâm bổ lượng » là thấy có hạt bạch quả mà mấy ông Tàu gọi là « bặc coọc » trong ly , nhiều lắm là được 2 hạt . Hắn gọi là ly « đại bổ dương », sau này thấy hắn là chú chệt gọi vọng vào « dách cô đại bổ dương »

ly « đại bổ dương »

Hạt bạch quả chưa lấy nhân (photo Ara).

Vợ hắn nhặt được khá nhiều quả ngân hạnh (bạch quả), thế nào cũng cho hắn thưởng thức để hết đau lưng, lại bổ thận.(photo Ara)

  Có một món ăn chay hay làm trong các dịp đặc biệt  gọi là « La Hán thái « , là một món cháo được xử dụng bạch quả , người ta tin rằng bạch quả có các tác dụng tốt với sức khỏe; một số người còn cho rằng nó có tác dụng kích thích tình dục và bổ thận . Trong ẩm thực Nhật Bản, người ta thêm hạt bạch quả  vào các món ăn như chawanmushi, Hạt bạch quả ở dạng đóng hộp, được bán dưới tên gọi « White Nuts », lúc hắn làm nhà hàng Tàu hay dùng khi làm các món tiềm, thường cũng cho hạt này vào, vị hơi nhẩn nhẩn , dẻo .

Hắn hết đau lưng thì Chả Quế hài lòng (photo Ara)

Hắn cũng đang tìm hiểu để biết chính xác về dược tính của cây bạch quả , đọc thì thấy ngay cả lá cũng có được tính tốt , lá bạch quả chứa các flavonoit-glicozit và các terpenoit (ginkgolit, bilobalit) và được xử dụng trong dược phẩm, cũng có nhiều dược phẩm bán có tên từ chữ Ginkgo biloba

 Sẽ nấu món chè bạch quả , hạt sen , táo tàu với bột sắn dây như ngày trước được ăn trong các tiệc cưới ở Soái Kình Lâm .

chè bạch quả , hạt sen , táo tàu …

Mùa thu 2018 Liege
Ara Phát

Bài đọc thêm

Chú em ruột của hắn đã gởi cho hắn một bài viết về « lá vàng, lá đỏ ».

Lá vàng , lá đỏ 

Nguyễn Hữu Đạt

Nhớ lại từ những kiến thức sinh học ở trường phổ thông, chúng ta đều biết rằng, màu xanh của lá cây có được là do chất diệp lục tạo nên. Khi tiết trời chuyển sang thu, lá bắt đầu chuyển sang màu vàng hoặc đỏ. Điều đó hoàn toàn không chứng tỏ chúng đang chết đi mà thay vào đó là biểu hiện bên ngoài của một chuỗi những quá trình rất thông minh đang diễn ra bên trong chiếc lá.

Lá vàng và lá đỏ trải qua hai quá trình chuyển hóa khác nhau. Khi chất diệp lục không còn hoạt động, hầu hết các loại lá chuyển sang màu vàng. Đây là một loại màu sắc vốn đã tồn tại sẵn trong lá nhưng bị lấn át bởi sắc xanh vào các mùa sinh trưởng của cây.

Nhưng trong khoảng một thập kỷ qua, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một cơ chế rất khác ở lá đỏ. Khi diệp lục ngừng thực hiện chức năng của mình, lá cũng sẽ chuyển thành màu vàng nếu như không có sự sản sinh rất nhanh chóng của một loại chất tạo màu tên là Anthocyanin. Nó là một loại chất không có sẵn ở trong lá – một loại sắc tố có tên anthocyanin.

Có một giả thiết được đưa ra rằng, màu đỏ của lá mùa thu chính là kết quả của 35 triệu năm trong cuộc đấu tranh giữa cây cối và sâu bọ khi chúng tìm kiếm thức ăn và nơi đẻ trứng vào mùa thu. Màu lá đỏ sẽ gây khó khăn cho sâu bọ trong việc nhận biết, nên chúng có xu hướng đi tìm những cây có lá màu vàng. Sự khác biệt giữa màu lá cây vào mùa thu ở Bắc Mỹ và châu Âu có thể được xem là bằng chứng cho giả thiết này. Ở châu Âu, lá các loại cây bản địa hầu hết đều chuyển sang màu vàng. Tuy nhiên, ở Bắc Mỹ, số lượng cây lá chuyển đỏ lại nhiều tương đương với số lượng cây lá chuyển vàng.

Để kiểm tra giả thiết trên, tiến sĩ Thomas Doring, giảng viên tại Đại học Imperial College London (Anh) cùng hai cộng sự đã tiến hành nghiên cứu xu hướng lựa chọn màu sắc của rệp vừng khi chúng tìm tới cây vào mùa thu để giao phối và đẻ trứng. Họ bôi 70 màu khác nhau lên 140 đĩa rồi đổ đầy nước để theo dõi số lượng rệp vừng đậu trên mỗi đĩa. Hai tuần sau, nhóm nghiên cứu nhận thấy số lượng rệp trên những đĩa màu xanh dương nhiều gấp ba lần so với đĩa có màu đỏ, nhưng đĩa màu vàng lại thu hút được số lượng rệp nhiều gấp 4 lần so với đĩa xanh. Sau đó, tiến sĩ Thomas dùng màu sắc của vài trăm loại lá thuộc nhiều loài cây để bôi lên đĩa và lặp lại thử nghiệm.

Kết quả cho thấy những lá màu đỏ không thu hút được nhiều rệp bằng lá xanh và vàng. Từ thí nghiệm này nhóm chuyên gia đã nhận định, lá một số loài cây chuyển màu đỏ để chống lại rệp vừng. Nếu loài côn trùng này đậu lên lá để đẻ trứng với số lượng lớn, sự sinh trưởng của cây có thể chậm lại và sức khỏe của chúng sẽ giảm sút.

Một giả thiết khác cho rằng, sự khác biệt giữa lượng sắc tố Anthocyanin ở lá cây sống trong cùng một khu vực có thể liên quan đến độ màu mỡ của đất nơi cây sinh trưởng. Chúng phản ánh nỗ lực giữ lại lượng chất dinh dưỡng lá cây đã tổng hợp được trong vòng đời của mình. Khảo sát sơ bộ với cây phong lá đỏ và cây sweeg gum (loại cây có hình dạng lá giống lá phong đỏ nhưng màu xanh) của một sinh viên tại Charlotte, N.C đã cho thấy sự liên quan giữa màu lá cây vào mùa thu và chất lượng đất. Nơi đất thấp giàu dinh dưỡng hơn, lá cây hầu hết chuyển sang màu vàng vào mùa Thu. Còn ở những vùng đất cao khô cằn, lá cây lại chuyển sang màu đỏ.

Sự liên hệ được thể hiện rất rõ ràng”, nhà sinh lý học cây trồng Bill Hoch thuộc Đại học Montana ở Bozeman cho biết. Hơn thế nữa, những khám phá này tương đồng với kết quả ông tìm được về chức năng của chất Anthocyanin kỳ diệu.

“Các kết quả thí nghiệm là một minh chứng rất rõ ràng cho việc Anthocyanin giúp cây lấy được lượng dinh dưỡng tối đa tổng hợp từ lá trước khi chúng lìa cành”, Ông giải thích rằng, quá trình quang hợp ánh sáng trong lá vào mùa thu càng diễn ra lâu bao nhiêu thì lượng chất dinh dưỡng được dự trữ để sử dụng trong mùa Xuân càng nhiều bấy nhiêu. Vậy nên, ở nhiều nơi đất đai cằn cỗi như những quả đồi ở Bắc Carolina (Mỹ), người ta nhận ra mùa thu khi thấy lá cây dần chuyển sang sắc đỏ rực rỡ. Khi mùa Thu đến, chất Anthocyanin bảo vệ những lục lạp xanh còn sót lại trong lá. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những cây sinh trưởng ở nơi điều kiện khắc nghiệt, nơi đất nghèo dinh dưỡng, vì nó cho phép chúng có thể sản xuất nhiều hơn các hợp chất hữu cơ cần thiết.

Lợi ích của màu đỏ đã rõ ràng, nhưng tại sao lá của một số loài cây vẫn chuyển màu vàng khi mùa thu tới? “Về mặt lý thuyết, thực vật phải hứng chịu tổn thất cho việc chuyển sang màu đỏ. Nếu thiệt hại mà côn trùng gây ra lớn hơn tổn thất phát sinh từ việc sản xuất sắc tố đỏ vào mùa thu, lá cây sẽ có xu hướng chuyển sang màu đỏ. Ngược lại, nếu thiệt hại do côn trùng gây ra thấp hơn, cây sẽ giữ lại màu vàng trên lá”. Tuy vẫn là giả thuyết về nguồn gốc nhưng ít nhất thì mọi người đã hiểu rằng, nếu muốn xua đuổi lũ côn trùng gây hại khỏi ruộng đồng vào mùa thu, chúng ta nên trồng nhiều loại cây lá đỏ.

Tham khảo: Earthsky


Dr. Dat Nguyen