Đến Dinant, thăm « nhà cụ Sax » – Ara Phat .

• 

Thoáng một chốc mà đã 37 năm kể từ ngày rời khỏi Việt Nam đến định cư tại Vương quốc Bỉ và xem đây là quê hương thứ hai.

Ngày 14/3/1984, vợ chồng tôi dắt đứa con gái đầu lòng 4 tuổi đặt chân đến phi trường Bruxelles.
Bao nhiêu là chuyện xảy ra trong thời gian qua còn nằm trong ký ức, từ từ gợi lại để kể chuyện với bạn bè. Cũng chỉ là những chuyện phiếm trong 37 năm qua nơi đất nước dung thân.

Cái tên AraPhatBelgium là để xác định điểm đứng của hắn. Từ điểm này, nay hắn nhích qua tọa độ phải một chút bàn chuyện đông chinh, mai hắn thụt qua tọa độ trái một tị lại kể chuyện tây du . Trong đám bạn bè « lục lâm », có tên mắng yêu hắn là thằng « nhìu chiệng »! thôi thì bàn thêm « một chiệng » có thật .

Vương quốc Bỉ, một đất nước diện tích chỉ hơn 30.000km² nếu đem so sánh với tiểu bang California của Hoa Kỳ, 423 970 km² thì nước Bỉ chỉ bằng 1/14 diện tích của tiểu bang, với dân số hơn 11 triệu dân so chỉ bằng gần 1/4 dân số tiểu bang này.

Nằm ở tây bắc của Âu châu tiếp giáp với Pháp, Đức, Hòa Lan, Lục xâm Bảo, ở giao điểm của các trung tâm kinh tế và đô thị chính của châu Âu và cửa ngõ hàng hải quốc tế trọng yếu, Biển Bắc. Chính những điểm này mà Vương quốc Bỉ không chỉ nằm trong vùng có mật độ dân cư cao nhất và có nền giao thương phát triển nhất mà còn nằm ở trung tâm của trục kinh tế và đô thị chính và cũng chính nhờ thế mà thủ đô Bruxelles được chọn là thủ đô của khối cộng đồng kinh tế Âu châu. Cũng chính từ thủ đô Bruxelles, đặt trụ sở chính của « Liên minh bắc đại tây dương » gọi tắt là NATO nhằm ngăn ngừa sự bành trướng của làn sóng đỏ từ đông Âu. Là điểm kết nối chính, gần như một tuyến đường buộc phải đi qua dù đi bằng đường hàng không, đường bộ hay đường thủy. Nắm giữ được lợi thế này để trở thành trung tâm du lịch của nhiều quốc gia, Bỉ tuy nhỏ nhưng cũng lôi cuốn được nhiều du khách. Khách du lịch thường chỉ ghé thăm Bruxelles hay Bruge trong những chuyến croisière (cruise) trong một buổi hay 1 ngày, chụp vài ba tấm ảnh kỷ niệm gọi là đủ, nhưng nếu bỏ thêm vài ba ngày sẽ đắm mình trong những không gian có những nét đặc thù của Vương quốc .

Nếu thích tìm tòi khám phá để mở mang thêm kiến thức đúng nghĩa hai chữ « du lịch », thử đi xuống phương nam vùng cao nguyên Ardennes, lịch sử đã ghi lại mặt trận Ardennes nổi tiếng trong đệ nhị thế chiến, chiến trận Bastogne nơi vinh danh chiến tướng Patton . Thị trấn Bastogne có dựng tượng viên danh tướng thiết giáp này và còn lưu lại chiếc tank đặt ngay quãng trường chính để du khách xem .

• 

Lâu nay người ta hay nói đến chữ « SPA » để chỉ những không gian nghỉ ngơi, thư giãn, ngâm mình trong nước nóng . Xuất xứ của từ ngữ này lấy tên từ thành phố “Spa” ở Bỉ, đến đây sẽ có những khám phá tuyệt vời, chỉ cách chỗ ở của Ara trên dưới 30km, nơi đây nổi tiếng với những suối khoáng nước nóng. Thành phố đặt những fontaine nước từ nguồn các suối khoáng tại quận Chaudfontaine để người dân lấy nước uống , ngay cả những người Hòa Lan, Đức hay đem theo những bình 20l đến hứng nước trong sạch từ nguồn, nước robinet ở Bỉ ngon, lành và tốt nhất trong các loại nước đóng chai bán tại siêu thị … hay là đến Namur thủ phủ của vùng Wallonie rồi lần vào vùng Dinant sẽ có những khám phá tuyệt vời .

• 

Thành phố Dinant cách thủ đô Bruxelles 70km và cách tỉnh Liège 63km . Liège tiếng Pháp có nghĩa là loại nguyên liệu (bần) để làm nút chai rượu , nên dân Liège (Ara) thích chơi chữ , nói thành phố của mình nhẹ nhất thế giới .

Khi đến Dinant hãy thử ngồi trên một chiếc du thuyền, xuôi theo dòng sông Meuse để thưởng ngoạn vẻ đẹp bình dị nơi đây, chiếc thuyền theo dòng nước hiền hòa trong vắt, từng cơn gió mát làm quên đi những trăn trở của cuộc sống . Hai bên bờ là những dãy nhà còn giữ kiến trúc thời trung cổ.
Ngước nhìn trên vách núi, một citadelle(tòa thành) cổ uy nghi vững chãi vẫn ngạo nghễ bao năm tháng đã cùng các chiến sĩ bảo vệ quê hương. Lên đến tường thành này phải leo 408 bực thang, những khẩu súng đại bác uy nghi đưa họng súng ra khỏi lỗ châu mai sẵn sàng nả đạn vào địch quân có ý tưởng điên cuồng đánh chiếm, để bảo vệ an lành cho dân chúng.

Qua bao cuộc thăng trầm trong lịch sử, đổi thay của thời cuộc nhưng Dinant vẫn tạo cho du khách một sự ngưỡng mộ, những ngôi nhà lặng lẽ nép mình giữa vách núi sừng sững và dòng sông Meuse lững lờ trôi.

• 

• 

Ngoài thành cao, dưới lòng đất Dinant cũng sở hữu một hang động thạch nhũ ; « La Merveilleuse » được khám phá vào năm 1904 khi anh em Messrs Roulin ; công nhân đường sắt, đào một đường hầm của tuyến đường sắt từ Dinant đến Florennes, một nhát cuốc tình cờ đã phát hiện ra ánh sáng của một hốc đá chưa ai khám phá và sau một số cuộc thám hiểm, anh em Messrs Roulin, chủ sở hữu bắt đầu phát triển để trở thành khu du lịch, được khánh thành vào ngày 11/6/1904. « Khều trộm » vài câu thơ của cụ Chu mạnh Trinh gắn vào đây

………
Nhác trông lên ai khéo vẽ nên hình
Đá ngũ sắc long lanh như gấm dệt
Thăm thẳm một hang lồng bóng nguyệt
Chập chờn mấy lối uốn thang mây
Chừng giang sơn còn đợi ai đây
Hay tạo hóa khéo ra tay xếp đặt ……

Năm 1990, hang động được ông Robert Libert mua lại để bảo tồn và phát triển thêm các kho báu trời cho này .

• 

Dinant chỉ là một thị trấn nhỏ, xinh đẹp của Bỉ, nằm ẩn mình bên dòng sông Meuse với 13 nghìn dân, diện tích chưa đến 100 km2. Thiếu nhiều điểm thăm viếng như những bảo tàng, cửa hàng « hiệu » cho người thích mua sắm, nhà hàng mang sao Michelin của thành phố lớn khác cũng không có, mà chỉ xoay quanh những dấu ấn đặc biệt của riêng nó đã có và đang tồn tại theo thời gian .

Tiếp nối tiếng kèn Saxophone của » Monsieur Sax » còn có Le Rocher Bayard, Nhà thờ Đức Bà – Collegiate Church of Notre Dame (được xây dựng từ thế kỷ XIII), Di tích lâu đài Crevecoeur chỉ còn là những phiến đá sau những cuộc chiến với Pháp (truyền thuyết có 3 người đàn bà sát cánh chiến đấu với binh sĩ trong thành, khi thành thất thủ, ba người này gieo mình xuống vực tự sát, không để rơi vào tay giặc, đúng là « giặc đến nhà đàn bà cũng đánh » )….

Đôi khi đến đây không phải để đếm xem bao nhiêu di tích, mà để hưởng nét duyên dáng của Dinant ẩn hiện khắp nơi từ quang cảnh thiên nhiên bình yên lãng mạn. Dù chỉ đi dăm bước đã về chốn cũ, nhưng mỗi bước chân đã bước qua là khám phá được những cái vô giá của nét duyên ngầm.

• 

Nằm trong thung lũng Meuse đã qua bao lần bị tàn phá bởi chiến tranh, được trùng tu, rồi lại bị tan hoang, san bằng…vẫn sở hữu những thứ của thiên nhiên ưu đãi. Văn hóa, lịch sử được tô đậm hơn những nét riêng của Dinant và nước Bỉ yên bình.

Đến đây chỉ cần thả bộ dọc con đường nhỏ, ven sông, hưởng không khí trong lành sẽ vứt bỏ được tất cả những bon chen, xô bồ, ồn ào của cuộc sống hiện đại.

• 

• 

• 

Năm 2019, chúng tôi có làm kỷ niệm 40 năm thành hôn tại đây với tất cả con cháu 11 người, trong bầu không khí yên bình tại một căn nhà ở vùng ngoại ô vào một week end cuối tháng 4, cũng chỉ cách phố thị Dinant chục cây số.

• 

Khi dạo chơi, có đi ngang một chiếc cầu mang tên « Charles de Gaulle », đặt tên này để tưởng nhớ tướng De Gaulle đã giải tỏa thành phố khỏi quân Đức trong đệ nhị thế chiến. Điểm độc đáo đập vào mắt là hai bên cầu được dựng những cây kèn Saxophone đủ kiểu đủ màu sắc và chính nơi đây là quê hương của người đã tạo nên chiếc kèn huyền thoại này.

• 

Ông tên đầy đủ là Adolphe Sax (1814-1894)là nhà sáng tạo, nhạc sĩ, người thiết kế những nhạc cụ ngay lúc còn rất trẻ.

• 

• 

Mãi đến năm 1846 saxophone mới được công nhận là nhạc cụ, rất nhanh chóng nó được hiện diện trong đoàn quân nhạc Pháp và phát triển đến ngày nay. Sự phát minh này làm « Monsieur Sax » nổi tiếng Âu Châu vì là người đầu tiên phát minh ra chiếc kèn Saxophone, trở thành giảng viên tại nhạc viện Paris từ năm 1867 cho đến khi qua đời.
Thành phố Dinant, nơi ông sinh ra, ngày nay có con đường mang tên Aldolphe Sax nằm ngay trung tâm và một ngôi nhà mang tên « Maison de Monsieur Sax » trưng bày nhiều loại saxophone .

 » Nhà của Cụ Sax » đã lôi cuốn nhiều du khách đến Dinant, ai cũng muốn biết tận mắt những tài hoa của con người mang tên ngôi nhà. Tiếng nhạc thật nhẹ và ấm những bản Jazz quen thuộc… vang lên khắp căn phòng. Những trang sách khổng lồ treo trên tường phòng ghi lại những câu nói của Sax như “Tôi muốn tạo ra một nhạc cụ có âm sắc như đàn dây (String instrument, violin) nhưng âm vang mạnh mẽ hơn nhiều. Đó là cây Saxophone.” Trước ngôi nhà, tượng Adolphe Sax bằng đồng đen ngồi trên băng ghế với chiếc saxophone đặt trên đùi.

• 

Những dòng chữ Ara ghi lại được khi đọc những câu trên cuốn sách khổng lồ bên trong căn nhà của cụ Sax, cuốn sách này ghi những lời yêu quí từ Bizet, Bérlioz, Morand…… dành cho ông : “Tôt ou tard, nous devrons répondre à cet appel des ténèbres, aller voir ce qu’il y a derrière cette impérieuse mélancolie qui sort des saxophones”(Paul Morand – 1928) .

“ … Sớm muộn gì , ta cũng phải hồi đáp tiếng réo gọi của bóng đêm , để tìm hiểu điều sầu muộn thoát ra từ những chiếc saxophone » ; chỉ có tiếng saxophone mới có thể chuyên chở được sự dịu dàng, sự đam mê đè nén chứa nhiều sắc thái . “Âm nhạc không có Jazz thì còn gì là âm nhạc, cũng như Jazz mà không có tiếng saxophone thì còn gì là Jazz”.

Bao nhiêu ganh ghét, gièm pha của người đời luôn là những nỗi bất hạnh dành cho Thiên tài Sax, u uất này mang theo những cay đắng vào cuối cuộc đời như đã được viết lại trong những phần cuối của quyển sách khổng lồ trong căn nhà cụ Sax, những đố kỵ đã có từ nghìn xưa và người đời vẫn còn tiếp diễn .
Có dịp các bạn thả bộ ngang ngôi nhà của cụ Sax, bỏ ít thời giờ vào nhà Sax, đắm mình trong tiếng saxophone, ngồi bên cạnh nghe cụ giãi bày những u uất của một thiên tài .

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Đọc những dòng chữ ghi lại cho hậu thế, bỗng nhiên hình ảnh những nghệ sĩ với cây Saxophone trên sân khấu hay ngoài đường phố quay về, những âm thanh khi réo rắt, khi trăn trở, có lúc lại vang lên như những lời ca, đôi khi như tắc nghẽn, u uất.

Mấy năm trước, có thói quen hay đi bộ như một bài tập thể dục, mỗi ngày từ nhà đến trung tâm thành phố, Place Saint Lambert khoảng 5km, mỏi chân về bằng xe bus. Nơi hay ngồi nghỉ chân uống nước là một Café sau nhà thờ Saint Paul, nơi đây Ara hay gặp một nghệ sĩ đứng dựa lưng vào tường nhà thờ, ít người qua lại, anh ta thả hồn vào cây saxophone bằng tất cả những luồng hơi đam mê, có lẽ anh chọn con đường nhỏ, vắng vẻ này cho hợp với âm thanh day dứt của những tấu khúc, mà như chẳng cần những đồng tiền thưởng . Tôi không biết nhiều về bộ môn này chỉ nghe và cảm nhận theo cảm nghĩ của riêng của mình ; có lúc anh ngây ngất với « smoke gets in your eyes , khi thì đầy khắc khoải nhớ mong người tình « only you »…hình như anh thích những bản nhạc của « The Platter ». Nhớ lại những lúc ở Saigon buổi tối hay ngồi nơi quán Chiêu cùng Hoàng Ngọc Châu, nghe tiếng Saxophone những bài nhạc của Trịnh công Sơn… Hạ trắng, Nhìn những mùa thu đi , Diễm xưa…mê tiếng kèn hơn nghe ca sĩ hát…

• 

• 

Nước Bỉ nhỏ bé, dân số dưới 0,2% dân số thế giới, nhưng góp mặt thế giới trong mọi lãnh vực .
John Cockerill,người Bỉ đã cung cấp cho toàn thế giới những chiếc đầu máy xe lửa , những chiếc tàu thủy chạy bằng hơi nước đầu tiên, những chiếc xe điện, lò dùng trong luyện kim và những thiết bị công nghiệp nặng khác. Chính những người Bỉ hay những người gốc Bỉ đã phát minh ra máy phát điện, chất soude NaOH, hay nhựa bakelit (là nhựa tổng hợp đầu tiên trên thế giới, được phát minh do nhà hóa học người Bỉ Leo Baekeland tại New York vào năm 1907 ).

Lãnh vực hội họa nhiều họa sĩ Bỉ nổi danh vùng Flamand như Pierre-Paul Rubens, Pierre Bruegel, Antoine Van Dyck…. Kiến trúc cũng là nghệ thuật độc đáo của Bỉ. Rải rác ở khắp các vùng nông thôn và các làng mạc là những lâu đài cổ xưa. Đa số các thành phố của Bỉ đều rất cổ kính và duyên dáng. Chúng thường có niên đại từ thời Trung cổ hoặc trước đó.

Tự hào có số lượng họa sĩ vẽ truyện tranh nhiều và nổi tiếng nhất thế giới. Hergé với bộ Tintin, tiếp theo là Peyo (schtroumpf mà người Việt hay gọi là Xì Trum), của Edgar P. Jacobs và Bob De Moor ( bộ truyện Blake và Mortimer), của Morris (tác giả tập Lucky Luke) ….Cũng có 4 giải Nobel đã được trao cho các nhà khoa học Bỉ như: Jules Bordet, Corneille J. F. Heymans, Albert Claude, Christian De Duve và Ilya Prigogine.

• 

• 

• 

• 

Dính dáng tới chuyện « ăn nhậu », bia Bỉ cũng xếp loại « cao thủ » của Âu châu với hơn 900 loại; riêng ở Dinant, bia Leffe (bia của tu viện Leffe xây vào năm 1152 và trùng tu trong thế kỷ 17,18) góp phần với Chimay,Chouffe,Duvel,Orval,Rochefort … vang danh trong nước lẫn quốc tế . Bỉ chỉ đóng góp 1% tổng sản lượng bia toàn cầu, thì lượng bia trên đầu người của nước này sản xuất ra cao gấp 10 lần so với mức trung bình toàn cầu và đem về nguồn lợi lớn cho ngân sách .

• 

Chocolat cũng thế, nổi tiếng ngon và chất lượng tuyệt hảo; Neuhaus, Godiva, Belvas, Wittamer, Leonidas, Galler…. Còn được mang danh « quốc gia của fromage » với hơn 500 loại khác nhau, chỉ cần « un peu du tout » thử mỗi thứ một chút thì hàng hàng lớp lớp fromage Bỉ xếp trên chiếc bàn dài chục thước, có loại được xếp hàng đầu trên bảng xếp hạng của thế giới . “Belgian Blue”, sau nhiều năm lựa chọn giống và nuôi dưỡng để cung cấp sản phẩm thịt bò chất lượng tuyệt hảo có tiếng trên thị trường châu Âu. …

Còn nhiều, nhiều thứ hay và nhất nữa, dịp khác Ara nói tiếp…

Viết để tri ân Vương quốc Bỉ, đã cưu mang gia đình tôi trong 37 năm qua 14/3/1984- 14/3/2021, đã giáo dục và đào tạo những người con tôi thành những công dân mà họ mong muốn . Chính những điều này mà vợ chồng Ara đã hai lần từ bỏ ý định đi sang một quốc gia khác giàu mạnh hơn, khi có đầy đủ giấy tờ nhập cảnh hợp pháp định cư ở Hoa Kỳ và Cannada . Với bản tính đơn giản, vợ chồng Ara thấy cuộc sống nơi đây đã quá đủ, có cần đi tìm những thứ đủ hơn nữa chăng? E rằng khi đó lúc nào cũng thấy thiếu vì cỏ nhà mình không đẹp bằng cỏ hàng xóm !!!

Liege, ngày 13/3/2021
AraPhátBelgium

Vài bản Saxophone Ara thích, gởi các bạn .