Của César trả lại cho César – Ara Phat

Phía dưới của villa Borghese nhìn thấy từ xa một quãng trường được ghi là
piazza del Popolo được đặt theo tên của nhà thờ Santa Maria del Popolo. Có thời gian quãng trường nổi tiếng này từng là nơi dùng để hành quyết công khai, và được chấm dứt vào năm 1826.

Nhà thờ Santa Maria del Popolo nằm phía đông bắc của quãng trường.
Quãng trường là điểm giao cắt của ba tuyến đường dẫn về thành phố. Hai nhà thờ giống hệt nhau gồm Santa Maria del Miracoli (1681) và Santa Maria in Montesanto (1679), nằm trên điểm chung của 3 con đường.

Kiến trúc sư Valadier đã cố gắng tạo sự cân bằng cho quãng trường Piazzo del Popolo cùng với khu vực xung quanh. Ống dẫn nước Acqua Vergine Nuovo , cung cấp nguồn nước cho các fontaine công cộng và cả các khu đô thị. Xung quanh quãng trường có hai fontaines là Fontana del Nettuno và Fontana del l’Obelisco nằm ở giữa.

Tạm thời quên những bức tượng cổ từ năm bảy thế kỷ trước để đến một nơi còn xa xưa huyền thoại hơn là tìm đến một di tích đã có hơn 2000 năm trước, để xem và khâm phục tài trí và tài khai phá của con người vang danh thế giới là đại đế César(Ceasar), đến để khám phá một thành phố cảng cổ của Rome, thành phố Ostia antica.
Ostia lúc nào cũng tĩnh lặng, yên bình tuyệt vời của Rome ngay cả khi bên ngoài đang ồn ào náo nhiệt vào mùa du khách .
Trước khi đến đây tôi đã dành thì giờ để đọc qua về về lịch sử, địa lý và văn hóa của nước Ý nói chung và của La Mã nói riêng , nếu không có chuyến du lịch này thì còn nhiều chuyện khác để vui chơi đâu chịu khó tìm hiểu, nhờ vậy mà được biết thêm .

Tóm tắt là khi chinh phục thị trấn Veio ở Etruscan vào thế kỷ thứ 4 trước công nguyên và phát triển dần thành một khu dựa vào tiếng Latin « ostium » mà có tên là Ostia vì ở ngay vị trí cửa sông Tiber. Khi đế quốc La Mã bành trướng quyền lực ra toàn vùng Địa Trung Hải, Ostia trở thành trung tâm giao dịch thương mại và hàng hải giữa Rome và thế giới. Sau đó, để bảo vệ thành phố, tường được xây bao quanh và nhiều công trình kiến trúc khác như đền đài, đường xá, tòa án, chợ xuất hiện. Dân số của thành phố này vào khoảng thế kỷ thứ II đã lên đến 100.000 người.
Khởi đầu sự suy tàn của đế quốc La Mã vào giữa thế kỷ thứ 3 làm thành phố bị ảnh hưởng đến và trở thành miếng mồi thường xuyên của nhóm cướp biển Ả Rập . Đến thế kỷ thứ 9 sau công nguyên thị trấn hoang phế hoàn toàn. Thành phố trở thành nguồn tài nguyên để các nghệ sĩ , kiến trúc sư gom nhặt đá cẩm thạch và nhiều hiện vật xử dụng cho công trình kiến trúc ở Rome hoặc dành riêng cho chính họ.
Phần lớn thị trấn bị chôn vùi dưới dạng bùn dọc theo bờ biển qua nhiều thế kỷ. Cuối cùng Ostia di chuyển 3km từ biển và giúp cho sự bảo tồn của nhiều tòa nhà và các di tích trang trí mà ngày nay nhìn lại đươc. Công cuộc nghiên cứu khai quật bắt đầu từ dầu thế kỷ 20 và chính Mussolini đã khuyến khích trong thập niên 1930. Thế chiến thứ hai chấm dứt công cuộc tiếp tục cho đến ngày nay và được ước tính đã lộ diện được 2/3 thành phố.
Mời các bạn xem những gì tôi ghi lại được.

Bước qua cổng vào khu di tích, là con đường chính Decumanus Maximus của thành phố, dài hơn một Km, hai bên đường là những cây thông cổ thụ rợp mát. Theo hai bên đường, có thể phát hiện ra nhiều di tích cổ, những băng ghế , bồn trồng cây bằng đá

Qua khỏi nghĩa địa phía bên phải là các nhà tắm công cộng gồm những khu nhà liền kề gồm nơi thay quần áo, phòng xông hơi, phòng mát-xa, phòng thể dục.Xem nơi này mới thấy người xưa đã biết cách thư giãn bằng cách tắm hơi, massage và đã được đầu tư . Nền nhà tắm là những bức tranh được cẩn bởi những viên đá đen và trắng, cắt vuông vắn nhỏ xíu, ghép lại thành hình một vị thần đang ngồi trên cỗ xe ngựa, xung quanh là cá heo, mỹ nhân ngư, thủy thần. Bái phục .

Ngoài lãnh vực hội họa điêu khắc, vào thời xa xưa La Mã đã có nghệ thuật thứ 7, nghệ thuật sân khấu âm nhạc và kịch nghệ. Có lẽ ai đến đây cũng bị lôi cuốn vào một khu hình bán nguyệt,tạo nên một sân khấu ngoài trời không khác với sân khấu trên ngọn Acropolis ở Athens. Nhìn du khách đến viếng ; họ ngồi trên các bậc hướng về sân khấu như say sưa theo dõi một vở kịch cổ điển.
Bệ ngồi được xây bằng đá, tương đối còn nguyên vẹn. Phía sau sân khấu là một quãng trường rộng, một thảm cỏ mát mắt, với các hàng cột đá bao quanh. Lên nơi cao nhất của sân khấu sẽ thấy một hành lang rộng, được bờ tường cao bao quanh. Ở vị trí này gần như nhìn được bao quát thành phố. Tuy nhà cửa trong thành phố hầu như không còn mái, nhưng tường và cầu thang còn nguyên vẹn ,quan sát thấy thành phố được quy hoạch có tổ chức ngăn nắp .

Một khu đất rộng đối diện với sân khấu là khu đại học, tòa án, tòa hành chính. Trường đại học là các khu nhà, nhưng phần lớn bị phá hủy chỉ còn cỏ dại giây leo vì ít người thăm viếng , rải rác các pho tượng nằm im lìm trong những góc tường.

Khu thương mại được chia thành từng gian hàng nhỏ, có hồ cá, có bệ chặt thịt, lại còn có những cửa hàng chuyên bán đồ thủ công mỹ nghệ, đồ trang sức, quần áo vải vóc. Sau lưng chợ có xưởng dệt,nơi nhuộm vải.

Trên các phố đã đi qua còn thấy những căn nhà khi nhìn vào vẫn còn nguyên vẹn cầu thang lại còn vài pho tượng trang trí trong góc nhà như là chủ nhân còn quanh quẩn gần đây nên không buồn đóng cửa hay là lúc đó « đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ » , những bức tượng gãy đầu hay những bàn ghế đá nghỉ chân vẫn còn nguyên vẹn, có ai nghĩ rằng nơi đây một thời buôn bán sầm uất, nhộn nhịp tàu bè qua lại cùa một bến cảng lớn mà ngày nay vắng vẻ, du khách viếng thăm cũng ít. Con sông đã thay đổi qua hơn 2000 năm, những xâm thực của tạo hóa cho đến nay chỉ còn là một khúc sông hẹp với một vài du thuyền nhỏ.
Đã hơn 3 giờ dồng hồ trôi qua mà không hay, đến lúc những nhân viên bảo vệ nơi này thổi còi báo hiệu là sắp đến giờ đóng cửa(19h) nên phải đi lần ra cổng,có lẽ đây là chỗ để lại trong đầu nhiều ấn tượng nhất, nếu có trở lại Rome lần nữa chắc chắn đây sẽ là nơi trở lại vì còn nhiều chỗ chưa xem hay đã xem mà chỉ qua loa.
Trời chiều giữa tháng 8 vẫn còn rực nắng, khu Ostia không ồn ào náo nhiệt, không người chen chân trên con đường Decumanus Maximus ra cổng chỉ có tiếng lá thông rì rào xen với tiếng í ới của mấy đứa cháu muốn về nhanh để còn tắm piscine.

Hôm sau các đứa cháu cùng với bố mẹ đi tắm biển nên chỉ có cô Út đi cùng, lần này lấy xe lửa từ gare Fregene gần nhà đi đến gare Termini, trung tâm của thành phố, di chuyển bằng phương tiện này nhanh và rẻ, khoảng 30 km chỉ hơn 2Euro, xe chạy với tốc độ trung bình 120km/h, tròm trèm 20 phút đã đến nơi.
Từ đây đi bộ về hướng tòa thánh Vatican , phía ngoài bên hông khu vực nhà ga không được sạch sẽ như các khu phố khác, cũng rác rưởi vương vãi,những thùng chứa rác chưa được đem đi, làm không khí ô nhiễm hôi hám có nhiều dân bụi ngồi bên đường ăn xin, bên cạnh những chai rượu, là nét sinh hoạt của nhiều nhà ga, có lẽ đây là lần đầu tiên nhìn thấy cảnh này ở Rome.
Ở Âu châu, một số thành phố không đủ nhà vệ sinh công cộng cho du khách, mặt bằng của thành phố các cửa hàng đã xử dụng san sát hết . Tấc đất tấc vàng mà, chỉ nơi các trung tâm thương mại thì trang bị đầy đủ , sạch sẽ thơm tho để phục vụ khách mua sắm . Tuy nhiên trong thành phố cũng có chỉ định các quán càphê các cửa hàng ăn không được từ chối những người có nhu cầu, ngày trước miễn phí nhưng sau này họ thu phí với những người không phải là khách hàng để trang trải những phí tổn, thường thì khoảng 30 xu , cũng hợp lý. Bởi vậy mới có 1 quán càphê ghi khôi hài là  » toilette 2 Euro, tách càphê miễn phí »
Đi tìm hiểu thành phố mà bỏ qua những điểm này thì thiếu nhận định chính xác , mặc dù có thể di chuyển trong galerie nhà ga rộng rãi mát mẻ tha hồ ngắm nhìn các cửa hàng như bên trong phi trường. Cũng tại galerie này còn có một trung tâm ăn uống giống như khu ăn uống nhà lồng chợ Saigon, mỗi gian hàng một loại đặc sản riêng của Ý, mỗi khu bày bàn ghế riêng, không thấy có chả giò hay « điểm sấm ».

Rời khỏi khu vực nhà ga, chúng tôi đi về hướng đồi Vatican của thành La Mã ,trên đường đi xem được nhiều di tích cổ xưa để thấy lại những hình thành của La Mã.
Hình thành của quốc gia nào cũng dựa trên các truyền thuyết mang tính thần thoại và theo thần thoại La Mã thì thành Roma được thành lập năm 753 trước Công nguyên (TCN) bởi Romulus và Remus tại ngọn đồi Palationo Hill.
Theo truyền thuyết Numitor, vua của thành Alba Longa bị con trai Amulius cướp ngôi. Nghe theo lời tiên tri, nếu con gái của Numitor là Rhea Silvia sinh con thì ngôi vị sẽ bị lật đổ. Vì vậy, Amulius đã giam cầm Rhea Silvia để giữ trinh tiết. Thần chiến tranh Ares đã đem lòng yêu thương Rhea Silvia và sinh được 2 người con trai là Romulus và Remus.Biết chuyện, Amulius đã cho thả trôi sông 2 đứa trẻ. Được thần sông Tiber giúp đỡ, 2 đứa trẻ trôi dạt vào bờ (nơi được gọi là Palationo Hill ngày nay) và được 1 con sói nuôi dưỡng. Sau đó vợ chồng người chăn cừu đã đem 2 đứa trẻ về chăm sóc. Khi lớn lên, biết được cội nguồn của mình, Romulus và Remus đã giết được Amulius, lấy lại ngôi vua và giải thoát cho mẹ.HÌnh ảnh con sói cái cho 2 đứa trẻ bú sữa đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho thành Roma . Thấy vùng đất chật hẹp, 2 anh em quyết định quay trở lại vùng đất nơi được con sói nuôi dưỡng để lập xây dựng thành riêng của mình. Romulus chọn Palationo Hill còn Remus chọn Aventine Hill. Romulus bắt đầu xây dựng trường thành của mình, do mâu thuẫn mà Romulus đã hạ sát Remus khi Remus cố tình vượt qua tường thành. Romulus đã đặt tên thành phố này là Roma lấy chữ đầu của Romunus.

Tại một ngã tư trên một ngọn đồi và được trang trí với 4 góc, 4 fontaines nước.Hai bức tượng nam tượng trưng cho 2 dòng sông Tiber (với sói) và Arno, 2 bức tượng nữ đại diện cho 2 nữ thần Juno và Diana, biểu tượng của lòng trung thành và sức mạnh.

Dọc theo bờ sông Tiber hướng về Vatican được dựng lên những kios bán quà lưu niệm, mô phỏng theo những kios bán sách dọc bờ sông Seine ; một đằng tĩnh lặng có tính văn hóa, nghệ sĩ, một đằng thì ồn ào mang không khí thương mại. Cá nhân tôi thích đi dọc nơi bờ sông Seine hơn.

Đi dọc theo bờ sông Tiber đén gần tòa thánh Vatican có một lâu dài sừng sững được gọi là lâu đài Castello St Angelo, bao gồm ba khốii hình trụ đặt chồng lên nhau và một mặt tiền tròn bao quanh, được xây dựng giữa thế kỉ thứ 2 sau công nguyên,nơi đây nguyên là lăng của Hoàng đế Hadrian và gia đình của ông.
Lúc Vatican có biến đây là nơi cư ngụ của giáo hoàng tránh nguy hiểm và là nơi chứa báu vật của giáo hội, cũng là nơi dự trũ lương thực khi gặp nạn đói. Đầu thế kỷ thứ tư trở thành pháo đài quân sự với tên là » Tổng lãnh Thiên thần » và trở thành lâu đài của tòa thánh vào thế kỷ 14.

Một công trình kiến trúc khác cũng nổi bật trên đoạn đường này là « tối cao pháp viện »(Corte di Cassazione), cũng tại nơi này đã tuyên giữ nguyên mức án phạt 4 năm tù giam với cựu thủ tướng Ý, ông Silvio Berlusconi, vì tội trốn thuế, nhưng vì lúc tuyên án cựu thủ tướng Ý đã 76 tuổi và ông tiếp tục kháng cáo nên khó có chuyện ông phải vào nhà tù.
Hệ thống tư pháp Ý dựa trên luật La Mã,một số bộ luật các nước khác trong đó có bộ luật Napoléon và các đạo luật sau này phỏng theo. Tối cao pháp viện Ý xét xử phúc thẩm cả các vụ án hình sự và dân sự. Toà án Hiến pháp Ý (Corte Costituzionale) ra quyết định về tính phù hợp của luật với hiến pháp, đây là một cơ cấu mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Thời gian ở đây cũng thưởng thức thêm được văn hóa ẩm thực của Ý ngay trên đất Ý. Ẩm thực của Ý lan ra nhiều quốc gia, với nhiều món ăn ngon nổi tiếng thế giới tuy rất đơn giản. Những nơi tôi có dịp đi qua, chỗ nào cũng thấy nhan nhản nào là Pizza , Lasagne, spagetty, pasta thông dụng lại hợp với túi tiền.
Một tuần lễ tạm quên đi những bát cơm, khứa cá bù lại cũng biết được cái đa dạng trong ẩm thực của Ý, cũng có cơm họ gọi là « risotto » hạt gạo ngắn và tròn là món cơm đặc trưng của Ý . Khi nấu có, rượu trắng, dầu olive, bơ, fromage và tiêu còn có chút màu xanh của rau củ, cũng bắt mắt và ngon miệng , thằng cháu ngoại đích tôn chỉ thèm bát cơm trắng với bơ, magi và thịt chà bông . Bánh mì của Ý cũng khác với loại baguette của Pháp, mập mạp cục mịch vỏ cứng mà nhiều ruột, bánh mì bán theo cân lượng vì chiếc bánh làm không theo một trọng lượng quy định. Mua thit nguội nơi các siêu thị hay tại các cửa hàng thấy một điểm khác các nơi trong vấn đề cân lượng, tờ giấy gói thịt nguội được đặt lên cân thường là khoảng 7 hay 8 gr, khi đặt hàng lên họ trừ đi lượng giấy và tính đúng giá net,tại siêu thị, cuộn giấy gói nặng 5kg, trong 1 ngày bán hết cuộn giấy, là đã lời 5kg thành phẩm mà thịt nguội thường có giá trên 10 Eu/kg, cũng có loại như jambon hun khói giá có đến 30 Eu/kg mà loại này được ưa chuộng, khách chỉ mua 100gr, mỗi lần một mảnh giấy….người mua không quan tâm nhưng đây là vấn đề sòng phẳng.
Ăn sáng với bánh mì thịt nguội,salami, trứng, bơ và fromage hay những loại croissant khác nhìn thấy béo ngậy. Nhìn mấy đứa trẻ vui cười mình cũng vui theo .

Một đất nước một thời văn minh tột bậc , César người lãnh đạo nổi bật, tiếng tăm để muôn đời với bao công trình từ kinh tế, chính trị, văn hóa nổi bật về quân sự. Dương lịch chúng ta xử dụng ngày nay cũng có một phần góp công của ông . Đáng lý đất nước ngày càng văn minh thêm nhưng những người kế tiếp lại quá tàn ác trong giấc mộng bành trướng bá quyền, tiêu diệt các nước nhỏ lân cận bắt người về làm nô lệ và làm thú tiêu khiển đẫm máu với vai trò giác đấu trong đấu trường, làm quốc gia lụn bại đánh mất văn minh truyền thống. Những gì César gầy dựng đã trả lại cho César .

Ngày cuối không đi khám phá thành phố nữa mà ra bãi biển Fregene nghỉ ngơi. Ngày trước mê biển lắm giờ thì đam mê này cũng lắng bớt , không nhảy sóng hay ngụp lặn được nhiều , nhưng cũng vẫn còn thú nằm ở bãi nghỉ ngơi ngắm nhìn « ông đi qua dắt bà đi lại » . Bãi biển Âu châu không cấm đoán cung cách thời trang biển nhiều, cũng đủ loại từ maillot sang hai mảnh bikini cho đến một mảnh monokini còn loại zérokini phải đến các bãi dành riêng cho du khách.

Chuyến bay sớm lúc 6.40 sáng và đến Bruxelles lúc 8.40. Dự định đi Florence hay Milan nhưng không đủ thời gian , lần sau vậy.

Liège ngày cửu trùng 9/9/2019
Ara Phat